Ang Maikling Sagot
May dalawang pangunahing paraan ng pagpapanotaryo ng dokumento. Kapag nanumpa kayo na totoo ito (jurat), pumipirma kayo sa harap ng notaryo at nanunumpa na totoo ang sinasabi ng papel. Para ito sa mga affidavit. Kapag kinumpirma ninyong kayo ang pumirma (acknowledgment), sinasabi ninyo sa notaryo na sa inyo ang pirma at kusa kayong pumirma. Para ito sa mga deed, kontrata at Special Power of Attorney. Alinman dito, dapat kayong personal na pumunta sa notaryo dala ang valid ID.
Halimbawa: Affidavit of Loss sa Lipa at SPA Para sa Kapatid na Nasa Abroad
Gawa-gawa lang ang mga pangalan at detalye sa halimbawang ito.
Ang Affidavit of Loss (jurat). Si Rowena Castillo, guro sa Barangay Marawoy, Lipa City, Batangas, ay nawalan ng wallet sa jeep noong Agosto 2026. Nasa loob nito ang payroll ATM card niya. Bina-block ng bangko ang card at humihingi ng Affidavit of Loss bago maglabas ng bago. Tinype ni Rowena ang affidavit sa tulong ng template ng Affidavit of Loss: kung ano ang nawala, kailan at saan, at na hindi pa niya ito nakikita.
Dinala niya ito sa notaryo sa Lipa nang hindi pa pirmado, kasama ang PRC ID niya. Tiningnan ng notaryo ang ID niya, tinanong kung totoo ang lahat ng nasa affidavit, at pinataas ang kanang kamay niya para manumpa. Pumirma si Rowena sa harap ng notaryo. Nagsisimula ang bahagi ng notaryo sa ibaba sa "SUBSCRIBED AND SWORN to before me". Iyan ang jurat. Dahil nanumpa siya rito, ang sadyang maling pahayag dito ay puwedeng maging perjury (pagsisinungaling nang nakapanumpa).
Ang Special Power of Attorney (acknowledgment). Nurse sa Riyadh ang kapatid ni Rowena na si Joy, at gusto nitong si Rowena ang mag-asikaso ng mga papeles ng Pag-IBIG housing loan niya. Habang nagbabakasyon sa Lipa, pumirma si Joy ng Special Power of Attorney na nagtatalaga kay Rowena. Humarap si Joy sa notaryo dala ang passport niya at sinabing siya ang pumirma sa SPA at kusa niya itong ginawa. Hindi siya nanunumpa na totoo ang bawat linya nito; kinukumpirma niyang sa kanya ang pirma at ang desisyon. Nagsisimula ang bahagi ng notaryo sa "BEFORE ME ... personally appeared". Iyan ang acknowledgment.
Parehong uri ng seal ng notaryo at parehong doc, page at book number ang makukuha ng dalawang dokumento. Ang naiiba ay kung ano ang idineklara nina Rowena at Joy sa harap ng notaryo, at ang mga salita sa certificate ng notaryo.
Jurat: Nanunumpa Kayong Totoo Ito
Sa ilalim ng Rule II, Sec. 6 ng 2004 Rules on Notarial Practice (A.M. No. 02-8-13-SC), jurat ito kapag kayo ay:
- personal na humarap sa notaryo dala ang dokumento;
- kilala ng notaryo o nagpakita ng tinatanggap na patunay kung sino kayo (competent evidence of identity, gaya ng government ID na may litrato at pirma ninyo);
- pumirma sa dokumento sa harap ng notaryo; at
- nanumpa o nag-affirm (taimtim na pangako) na totoo ang sinasabi ng dokumento.
Kaya huwag pirmahan ang affidavit sa bahay. Dalhin itong kumpleto pero hindi pa pirmado.
Acknowledgment: Kinukumpirma Ninyong Kusa Kayong Pumirma
Sa ilalim ng Rule II, Sec. 1, acknowledgment ito kapag kayo ay:
- personal na humarap sa notaryo dala ang dokumentong kumpleto;
- kilala ng notaryo o nagpakita ng tinatanggap na patunay kung sino kayo; at
- nagdeklara na pinirmahan ninyo ito nang kusang-loob para sa mga layuning nakasulat dito. Kung pumipirma kayo para sa iba, gaya ng kompanya, idinedeklara rin ninyong may awtoridad kayong gawin ito.
Ang hinihingi ng patakaran ay ideklara ninyong sa inyo ang pirma, hindi na pumirma kayo roon mismo. Maraming notaryo pa rin ang mas gustong sa harap nila kayo pumirma, at dapat kayong personal na humarap alinman dito.
Alin ang Ginagamit ng mga Karaniwang Dokumento
| Dokumento | Karaniwang Ipina-notaryo sa Pamamagitan ng |
|---|---|
| Affidavit of Loss | Jurat |
| Affidavit of Two Disinterested Persons, Affidavit of Support, Affidavit of No Income | Jurat |
| Judicial Affidavit, verification ng reklamo | Jurat |
| Special Power of Attorney, General Power of Attorney | Acknowledgment |
| Deed of Absolute Sale, Deed of Donation | Acknowledgment |
| Contract of Lease, Extrajudicial Settlement, iba pang kontrata | Acknowledgment |
Simpleng paraan para malaman: kung nakasulat sa papel ang "I, ..., after being sworn, depose and say", sinumpaang salaysay ito at jurat ang kailangan. Kung kasunduan ito o nagbibigay ng awtoridad sa isang tao, acknowledgment ang kailangan. Kung may partikular na anyo na hinihingi ang opisinang tatanggap nito, sundin ang opisina.
Para sa buong patakaran at listahan ng mga tinatanggap na ID, tingnan ang ang dalawang uri ng pagpapanotaryo.
Ang Pareho sa Dalawa
- Dapat naroon kayo. Hindi puwedeng mag-notaryo ang notaryo kung hindi kayo personal na naroon (Rule IV, Sec. 2(b)). Tingnan ang paano makilala ang pekeng notaryo.
- Walang blangko. Hindi puwedeng mag-notaryo ang notaryo ng dokumentong blangko o hindi kumpleto (Rule IV, Sec. 6).
- Itinatala ito sa record book. Bawat jurat at acknowledgment ay isinusulat sa notarial register ng notaryo, at pumipirma kayo roon. Tingnan ang ano ang notarial register.
- Valid ID. Kahit isang government ID na hindi expired at may litrato at pirma ninyo, o credible witnesses na kilala kayo (Rule II, Sec. 12, ayon sa amyenda noong 2008).
Mga Karaniwang Tanong
Pwede Ko bang Pirmahan na sa Bahay ang Affidavit Bago Dalhin sa Notary?
Mas mabuting huwag. Jurat ang ginagamit sa pagpapanotaryo ng affidavit, at sinasabi ng Rule II, Sec. 6 ng 2004 Rules on Notarial Practice na pipirmahan ninyo ito sa harap ng notaryo. Dalhin itong kumpleto at hindi pa pirmado.
Acknowledgment ang Inilagay sa Affidavit Ko. Problema ba Iyon?
Sinumpaang salaysay ang affidavit, kaya jurat ang kailangan nito. May mga opisinang tumatanggi sa affidavit na may acknowledgment certificate. Kung tinanggihan ang inyo, ipa-notaryo ulit ito nang may jurat.
Kailangan bang Pumunta sa Notaryo ang Taong Nakapangalan sa SPA Ko?
Hindi. Ang nagbibigay lang ng awtoridad, na siyang pumipirma sa SPA, ang dapat humarap (Rule IV, Sec. 2(b)). Hindi pumipirma rito ang taong nakapangalan (ang attorney-in-fact) maliban kung hinihingi ng dokumento na tanggapin niya ito.
Magkaiba ba ang Bayad sa Notaryo Para sa Jurat at Acknowledgment?
Kadalasan, oo. Ang affidavit ay kadalasang may presyo bawat dokumento, habang ang deed ay madalas nakabatay sa halagang sangkot. Tingnan ang karaniwang singil ng mga notaryo para sa affidavit at para sa Special Power of Attorney.
Hindi ito legal na payo. Pangkalahatang impormasyon ito. Para sa payo tungkol sa sarili ninyong sitwasyon, kumonsulta sa abogado. Kung hindi kaya ang bayad, maaaring tumulong nang libre ang Public Attorney's Office (PAO) o ang legal aid office ng IBP.
Nagbabago ang mga bayarin sa gobyerno, mga patakaran at requirements, kaya laging magtanong muna sa opisinang may kinalaman bago pumunta. Ipinapaliwanag ng pahinang ito ang mga pangkalahatang patakaran; hindi nito masasabi kung paano ito eksaktong tatama sa sarili ninyong pamilya o kaso. Huling sinuri noong 8 Oktubre 2026.