Paano Gumawa ng Will (Huling Habilin) sa Pilipinas

Sino ang Puwedeng Gumawa ng Will

Ayon sa Civil Code, puwedeng gumawa ng will ang sinumang hindi ipinagbabawal ng batas. Dapat 18 taong gulang pataas kayo at nasa matinong pag-iisip nang gawin ninyo ito, ibig sabihin alam ninyo kung anong ari-arian ang mayroon kayo, sino ang mga kapamilya ninyo, at ano ang epekto ng will.

Bawat tao ay gumagawa ng sarili niyang will. Ipinagbabawal ng Civil Code na gumawa ang dalawa o higit pang tao, kasama ang mag-asawa, ng joint will sa iisang dokumento.

Ang Notarial Will

Ang notarial (attested, ibig sabihin may mga witness) na will ay dapat mahigpit na sumunod sa Articles 804 hanggang 808 ng Civil Code:

• Nakasulat ito, sa wika o dialect na alam ninyo.
• Pinipirmahan ninyo ito sa dulo (o may ibang pumipirma ng pangalan ninyo sa harap ninyo at sa malinaw ninyong utos), sa harap ng hindi bababa sa tatlong mapagkakatiwalaang witness, na pumipirma rin sa harap ninyo at sa harap ng isa't isa.
• Pinipirmahan ninyo at ng mga witness ang bawat pahina sa kaliwang margin (maliban sa huling pahina), at nakasulat sa letra ang numero ng mga pahina sa itaas na bahagi.
• May attestation clause ito (huling talata na pinipirmahan ng mga witness) na nagsasabi kung ilan ang pahina at na ang pagpirma ay ginawa ayon sa sinasabi ng batas.
• Kayo at ang mga witness ay haharap sa notary public at kukumpirmahing pinirmahan ninyo ito (tinatawag itong acknowledgment). Ayon sa Supreme Court, hindi puwedeng ibilang ang notaryo bilang isa sa tatlong witness, dahil hindi puwedeng kumpirmahin ng isang tao ang pagpirma sa harap ng sarili niya.

Ang mga witness ay dapat nasa matinong pag-iisip, 18 pataas, marunong bumasa at sumulat, at hindi bulag, bingi o pipi. Ang witness na may matatanggap din sa will ay puwedeng mawalan ng regalong iyon, kaya pumili ng mga witness na hindi magmamana. Kung bulag kayo, dapat basahin sa inyo ang will nang dalawang beses, isang beses ng isang witness at isang beses ng notaryo.

Abogado ang dapat gumawa ng notarial will. Ang mali sa attestation clause o sa mga pirma sa pahina ay puwedeng magpawalang-bisa sa buong will. Tingnan ang singil ng notaryo para sa will.

Ang Holographic Will

Ayon sa Article 810, ang holographic will ay dapat buong isinulat, pinetsahan at pinirmahan ng sarili ninyong kamay. Wala nang ibang kailangan: walang witness, walang notaryo, at puwede itong gawin sa loob o labas ng Pilipinas.

• Huwag i-type o i-print ang anumang bahagi nito. Walang bisa ang naka-type na holographic will.
• Isulat ang buong petsa.
• Pirmahan ito sa dulo. Pirmahan o lagyan ng initials ang anumang idinagdag o itinamang sulat-kamay pagkatapos.

Ang problema ay lumalabas sa bandang huli: sa probate (ang kaso sa korte na nag-aapruba ng will), kailangang tumestigo ang mga taong kilala ang sulat-kamay ninyo na sa inyo nga ito. Kung may kumontra sa holographic will, puwedeng kailanganin ng mas maraming witness o ng handwriting expert. Itago ito sa ligtas na lugar at sabihin sa taong pinagkakatiwalaan ninyo kung nasaan ito.

Compulsory Heirs at ang Legitime

Hindi ninyo puwedeng ibigay ang lahat ng ari-arian ninyo (ang estate ninyo) kung kanino ninyo gusto kung may compulsory heirs kayo (mga kapamilyang protektado ng batas). Nagtatabi ang Civil Code ng bahagi, na tinatawag na legitime, para sa:

• mga legitimate na anak at descendants ninyo (mga apo at iba pa);
• mga legitimate na magulang at ascendants ninyo (mga lolo at lola at iba pa), kung wala kayong legitimate na anak;
• ang naiwang asawa ninyo; at
• mga illegitimate na anak ninyo.

Halimbawa, kalahati ng estate ang legitime ng lahat ng legitimate na anak nang magkakasama. Ang bahagi ng asawa at ng mga illegitimate na anak ay depende sa kung sino pa ang naiwan ninyo. Ang natitira lang pagkatapos ng mga legitime, ang free portion, ang puwedeng mapunta sa sinumang gusto ninyo.

Puwede lang ninyong i-disinherit (alisan ng mana) ang isang compulsory heir dahil sa dahilang nakalista sa batas, at dapat itong nakasaad sa will. Kapag hindi ninyo talaga isinama ang isang anak, nagkamali man o sinadya, puwedeng masira ang buong hatian. Dito pinakamahalaga ang tulong ng abogado.

Probate: Bakit Kailangan ng Korte ang Will

Sabi ng Article 838, walang will na makapaglilipat ng anumang ari-arian hangga't hindi ito napapatunayan at pinapayagan ng korte. Ito ang probate. Pagkamatay, dapat ibigay ng may hawak ng will ito sa korte o sa executor (ang taong itinalagang magpatupad ng will), at susuriin ng korte kung maayos itong ginawa at kung legal kayong may kakayahang gawin ito. Saka pa lang babayaran ang mga utang at hahatiin ang ari-arian.

Puwede rin ninyong hilingin sa korte na i-probate ang will ninyo habang buhay pa kayo, para maagang maayos ang mga tanong tungkol sa kung paano ito ginawa.

Kaso sa korte ang probate at kailangan ng abogado. Kung hindi ninyo kaya ang abogado, tumutulong ang Public Attorney's Office (PAO) sa mga kuwalipikado. Hiwalay na usapin ang estate tax: tingnan ang pag-aayos ng estate at ang estate tax calculator.

Pagbago o Pagbawi ng Will

Puwede ninyong kanselahin (i-revoke) ang will ninyo anumang oras bago kayo mamatay. Pinapayagan ito ng Civil Code:

• sa pamamagitan ng mas bagong will o ng codicil (karagdagan) na pinirmahan sa parehong pormal na mga hakbang;
• sa pagsunog, pagpunit, pagkansela o pagbura nito, ninyo mismo o ng ibang tao sa harap ninyo at sa malinaw ninyong utos, na may layuning kanselahin ito; o
• sa mga kasong itinakda mismo ng batas.

Huwag sulatan ng pagbabago ang notarial will. Gumawa na lang ng bagong will o ng maayos na codicil.