Paggamit ng Apelyido ng Tatay Para sa Batang Ipinanganak sa Labas ng Kasal

Ang Sinasabi ng Batas

Ayon sa Article 176 ng Family Code, na binago ng RA 9255, ang mga batang ipinanganak sa labas ng kasal ay gumagamit ng apelyido ng nanay at nasa ilalim ng kanyang parental authority. Puwede nilang gamitin ang apelyido ng tatay kung malinaw silang kinilala nito:

• sa record of birth sa civil register (halimbawa, pinirmahan niya ang acknowledgment sa Certificate of Live Birth);
• sa pag-amin sa isang public document, gaya ng notarized na Affidavit of Admission of Paternity o Affidavit of Acknowledgment; o
• sa private handwritten instrument (PHI), dokumentong sulat-kamay at pirmado niya na umaamin na siya ang ama.

"May" (puwede) ang salitang ginamit ng batas: opsyon ito, hindi obligasyon. May karapatan pa rin ang tatay na pumunta sa korte habang buhay siya para patunayang hindi siya ang ama.

Ang mga Dokumentong Kasama

• Affidavit of Admission of Paternity (o Affidavit of Acknowledgment): ang sinumpaang pag-amin ng tatay na siya ang ama. Notarized na affidavit ito.
• Private handwritten instrument: ayon sa rules ng RA 9255, dapat personal itong i-file ng tatay. Kung patay na siya, puwede itong i-file ng nanay, ng bata kung nasa tamang edad na, o ng guardian, kasama ang ibang dokumentong nagpapatunay na siya ang ama (filiation).
• Affidavit to Use the Surname of the Father (AUSF): ang affidavit na talagang humihiling na gamitin ng bata ang apelyido ng tatay. Registrable document ito (dokumentong itinatala ng civil registry). Kung wala ito, apelyido pa rin ng nanay ang gagamitin ng kinilalang bata.

Sabay na ire-register ang AUSF at ang acknowledgment kasama ang Certificate of Live Birth (o ang Report of Birth, kung sa abroad ipinanganak ang bata). Ayon sa rules, dapat itong ma-register sa loob ng 20 araw mula nang pirmahan; ang mga mas huling pag-file ay susunod sa rules ng delayed registration.

Sino ang Pipirma sa AUSF

Ayon sa implementing rules ng RA 9255, depende ito sa edad ng bata nang pirmahan ang AUSF:

Puwedeng i-file ang acknowledgment at AUSF ng tatay, ng nanay, ng bata kung nasa tamang edad na, o ng guardian.

Saan Ifa-file

• Ipinanganak sa Pilipinas, pinirmahan ang papeles sa Pilipinas: ang local civil registry office ng lugar ng kapanganakan (kung saan nai-register ang kapanganakan).
• Pinirmahan ang papeles sa abroad: ang Philippine embassy o consulate sa bansang tinitirhan ninyo, o ang pinakamalapit.
• Ipinanganak sa abroad, pinirmahan ang papeles sa Pilipinas: ang local civil registry office ng lugar kung saan pinirmahan ang papeles.

Susuriin ng registrar ang Birth Certificate at ang mga affidavit. Hindi tinatanggap ang papeles na hindi magkakatugma ang detalye (pangalan, petsa, lugar), kaya suriing mabuti bago ipanotaryo. Kapag nai-register na, magkakaroon ng tala (annotation) ang PSA copy ng Birth Certificate na nagpapakitang apelyido ng tatay ang gamit ng bata.

Itanong sa civil registry ang filing fee nito at ang mga form na ginagamit nila. Kung hindi kailanman nai-register ang kapanganakan, magsimula sa late registration of birth.

Ang Nagbabago at ang Hindi

• Nagbabago ang apelyido ng bata sa record, sa pamamagitan ng annotation.
• Batang ipinanganak sa labas ng kasal pa rin ang bata. Hindi siya nagiging legitimate dahil lang sa paggamit ng apelyido ng tatay.
• Ayon sa Article 176, nananatili sa nanay ang parental authority.
• Ang acknowledgment ay legal na nagpapatunay na siya ang ama (filiation), na mahalaga sa sustento at mana. Itinatakda ng Article 176 ang legitime (sapilitang bahagi sa mana) ng bawat ganitong anak sa kalahati ng sa legitimate na anak.

Kung magpakasal ang mga magulang sa isa't isa pagkatapos, puwedeng ma-legitimate (maging legitimate) ang bata sa ilang kaso. Hiwalay na proseso iyon sa civil registrar. Kung may kumukuwestiyon kung sino ang ama, sa korte mapupunta ang usapin, at kakailanganin ninyo ng abogado. Tinutulungan ng Public Attorney's Office (PAO) ang mga qualified.