Sa Madaling Salita
- Declaration of nullity: sinasabi ng korte na hindi kailanman naging valid ang kasal (halimbawa, psychological incapacity sa ilalim ng Article 36 ng Family Code).
- Annulment: valid ang kasal hanggang kanselahin ito ng korte, dahil sa isa sa mga dahilan sa Article 45. May deadline ang pag-file, sa Article 47.
- Legal separation: maghihiwalay ng tirahan ang mag-asawa at hahatiin ang ari-arian nila, pero kasal pa rin sila at hindi puwedeng magpakasal ulit.
- Recognition of a foreign divorce: kung ikinasal ang Pilipino sa dayuhan at nag-divorce sila sa ibang bansa, puwedeng kilalanin ng korte sa Pilipinas ang divorce na iyon, para makapagpakasal ulit ang Pilipino (Article 26).
- Lahat ng apat ay kailangan ng kaso sa korte at abogado. Nagbibigay ang Public Attorney's Office (PAO) ng libreng tulong sa mga kwalipikado.
Declaration of Nullity: Mga Void na Kasal
Ang void na kasal ay itinuturing na parang hindi kailanman naging valid. Nakalista sa Family Code ang mga ground (legal na dahilan), kasama ang:
- wala pang 18 ang isa sa kanila (Art. 35);
- walang Marriage License, maliban kung pasok ang kasal sa isang exception (Art. 35);
- walang awtoridad ang nagkasal (ang solemnizing officer), maliban kung tapat na naniwala ang alinman sa kanila na mayroon (Art. 35);
- bigamous o polygamous na kasal (kasal na pala ang isa sa kanila), at pagpapakasal sa maling tao dahil sa pagkakamali (Art. 35);
- psychological incapacity: hindi kayang gampanan ng alinman sa kanila ang mga pangunahing tungkulin sa kasal, isang kondisyong naroon na noong kasal kahit lumabas lang ito kalaunan (Art. 36);
- incestuous na kasal at iba pang kasal na ipinagbabawal ng batas, gaya ng sa pagitan ng ilang kamag-anak (Arts. 37 at 38).
Kahit hindi kailanman naging valid ang void na kasal, kailangan pa rin ninyo ng final na desisyon ng korte na nagdedeklarang void ito bago kayo makapagpakasal ulit (Art. 40).
Tungkol sa psychological incapacity, sinabi ng Supreme Court sa Tan-Andal v. Andal (G.R. No. 196359, 11 Mayo 2021) na isa itong legal na konsepto, hindi sakit na medikal, at hindi mahigpit na kailangan ang testimonya ng psychologist o psychiatrist. Kailangan pa rin itong patunayan sa pamamagitan ng clear and convincing evidence (matibay na patunay).
Annulment: Mga Voidable na Kasal
Ang voidable na kasal ay valid hanggang i-annul (kanselahin) ito ng korte. Nakalista sa Article 45 ang mga ground, at sinasabi ng Article 47 kung sino ang puwedeng mag-file at hanggang kailan:
| Ground (Art. 45) | Panahon ng Pag-file (Art. 47) |
|---|---|
| 18 hanggang 21 ang isa sa kanila at nagpakasal nang walang pahintulot ng magulang | Ng partidong iyon sa loob ng limang taon pagkatapos niyang mag-21; o ng magulang o guardian bago mag-21 ang partido |
| Wala sa tamang pag-iisip (may sakit sa isip) ang alinman sa kanila | Ng matinong asawa na hindi nakaalam, o ng kamag-anak o guardian, anumang oras bago mamatay ang alinman sa kanila; o ng asawang may sakit sa isip habang nasa lucid interval (panahong malinaw ang isip) o pagkatapos gumaling |
| Nakuha ang pagpayag sa pamamagitan ng panloloko (fraud) | Sa loob ng limang taon pagkatapos matuklasan ang panloloko |
| Nakuha ang pagpayag sa pamamagitan ng puwersa, pananakot (intimidation) o undue influence (hindi tamang pamimilit) | Sa loob ng limang taon pagkatapos itong tumigil |
| Pisikal na kawalan ng kakayahang magtalik bilang mag-asawa (i-consummate ang kasal), na mukhang hindi na magagamot | Sa loob ng limang taon pagkatapos ng kasal |
| Sakit na naipapasa sa pagtatalik na malubha at mukhang hindi na magagamot | Sa loob ng limang taon pagkatapos ng kasal |
Nawawala ang ilang ground kung malayang nagsama ang mag-asawa bilang mag-asawa pagkatapos tumigil o matuklasan ang problema. Kung lumipas na ang panahon, hindi na puwedeng mag-annul sa ground na iyon.
Legal Separation: Hiwalay, Pero Kasal pa rin
Pinapayagan ng legal separation ang mag-asawa na tumira nang magkahiwalay at tinatapos nito ang property regime nila (ang mga patakaran kung sino ang may-ari ng ano sa kasal), pero kasal pa rin sila. Hindi puwedeng magpakasal ulit ang alinman sa kanila. Nakalista sa Article 55 ang mga ground, kasama ang:
- paulit-ulit na pananakit o sobrang abusadong pag-uugali laban sa petitioner (ang asawang nagfa-file ng kaso), sa anak nilang dalawa, o sa anak ng petitioner;
- pamimilit na magpalit ng relihiyon o political party;
- pagtatangkang itulak o akitin ang petitioner o ang anak sa prostitusyon;
- final na sentensya na higit sa anim na taong pagkakakulong, kahit na-pardon;
- pagkalulong sa droga o habitual na alcoholism;
- lesbianism o homosexuality, ayon sa pagkakasulat sa 1987 Code;
- sumunod na bigamous na kasal, sa Pilipinas man o sa ibang bansa;
- sexual infidelity (pakikiapid) o perversion;
- pagtatangka sa buhay ng petitioner;
- pag-iwan sa pamilya nang walang mabigat na dahilan nang higit sa isang taon.
Dapat i-file ang kaso sa loob ng limang taon mula nang nangyari ang dahilan (Art. 57), at hindi puwedeng dinggin ng korte ang kaso hanggang lumipas ang hindi bababa sa anim na buwan mula sa pag-file, para mabigyan ng panahon ang mag-asawa na magkabalikan (Art. 58). Pagkatapos ng desisyon (decree) ng korte, hahatiin ang ari-arian, mawawala sa asawang may kasalanan ang bahagi niya sa net profits, kadalasang mapupunta sa inosenteng asawa ang custody ng mga anak na wala pang 18, at hindi makakapagmana ang asawang may kasalanan sa inosenteng asawa maliban kung mag-iwan sa kanya ng mana ang inosenteng asawa sa isang will (Art. 63).
Recognition of a Foreign Divorce
Walang pangkalahatang batas sa divorce sa Pilipinas para sa karamihan ng kasal. Pero sa ilalim ng ikalawang talata ng Article 26 ng Family Code, kapag ang Pilipino ay kasal sa dayuhan at nakakuha sila ng valid na divorce sa ibang bansa na nagpapahintulot sa dayuhang asawa na magpakasal ulit, puwede ring magpakasal ulit ang Pilipinong asawa.
Sa Republic v. Manalo (G.R. No. 221029, 24 Abril 2018), sinabi ng Supreme Court na pasok pa rin ito kahit ang Pilipinong asawa ang kumuha ng divorce sa ibang bansa.
Hindi awtomatikong kinikilala sa Pilipinas ang foreign divorce. Magfa-file kayo ng petition sa Regional Trial Court para kilalanin ito. Kailangan ninyong patunayan ang divorce decree at ang batas ng ibang bansa na nagpahintulot dito, kadalasan gamit ang mga opisyal na kopyang sinertipikahan ng apostille o ng konsulado. Kapag nakilala na, irerehistro ang desisyon at idadagdag ang isang tala (annotation) tungkol dito sa PSA Marriage Certificate.
Ang mga Muslim na Pilipinong ikinasal sa ilalim ng Code of Muslim Personal Laws (Presidential Decree No. 1083) ay may hiwalay na patakaran sa divorce, na hinahawakan ng mga Shari'a court.
Alin ang Nagpapahintulot na Magpakasal Ulit
| Kaso | Ang Kasal ay | Puwede bang Magpakasal Ulit Pagkatapos? |
|---|---|---|
| Declaration of nullity | Void mula sa simula | Oo, kapag final na at nairehistro ang desisyon |
| Annulment | Valid hanggang ma-annul | Oo, kapag final na at nairehistro ang desisyon |
| Legal separation | Valid, at mananatiling valid | Hindi |
| Recognition of foreign divorce | Valid hanggang sa foreign divorce | Oo, kapag final na at nairehistro ang recognition |
Pagkatapos ng desisyon sa nullity o annulment, sinasabi rin ng batas na bago kayo magpakasal ulit, dapat maayos at mahati (ma-liquidate) ang ari-arian, maibigay sa mga anak ang presumptive legitimes nila (ang bahagi ng mana na inilalaan ng batas para sa kanila), at maitala ang desisyon sa mga civil registry. Kung hindi, puwedeng maging void ang susunod na kasal (Arts. 52 at 53). Ang abogado ninyo ang aasikaso sa mga hakbang na ito.
Kailangan Ninyo ng Abogado Para Dito
Kaso sa korte ang bawat isa rito. Isusulat ng abogado ang petition at ifa-file ito sa Family Court (Regional Trial Court na nakatalaga sa mga kaso ng pamilya). Lumalahok ang gobyerno, sa pamamagitan ng public prosecutor at ng Office of the Solicitor General, para matiyak na hindi lihim na nagtutulungan ang mag-asawa para gumawa ng pekeng kaso (collusion). Ang korte ang magdedesisyon batay sa ebidensya. Hindi puwedeng basta magkasundo ang mag-asawa na tapusin ang kasal.
Malaki ang pagkakaiba-iba ng gastos at nakadepende sa kaso, kaya hindi namin ito inililista. Kung hindi ninyo kayang magbayad ng abogado, nagbibigay ang Public Attorney's Office ng libreng legal na tulong sa mga pumapasa sa indigency test nito (pagsusuri kung talagang hindi ninyo kayang magbayad ng abogado). Puwede rin kayong lumapit sa legal aid office ng isang law school, o sa lokal na grupo ng mga abogado (ang chapter ng Integrated Bar of the Philippines) sa probinsya ninyo.
Kapag may final na desisyon na kayo, irehistro ito sa Local Civil Registrar at humingi sa PSA ng Marriage Certificate na may tala tungkol sa desisyon (annotated certificate) bago kayo mag-apply ng bagong Marriage License.
Mga Karaniwang Tanong
Ano ang Pagkakaiba ng Annulment at Declaration of Nullity?
Ang declaration of nullity ay para sa kasal na hindi kailanman naging valid, gaya ng kasal na wala pang 18 ang isa sa kanila o may psychological incapacity sa ilalim ng Article 36. Ang annulment ay para sa kasal na valid pero may depekto, dahil sa isa sa mga ground sa Article 45, at dapat i-file sa loob ng mga deadline sa Article 47.
Puwede bang Magpakasal Ulit Pagkatapos ng Legal Separation?
Hindi. Pinapayagan kayo ng legal separation na tumira nang magkahiwalay at hinahati nito ang ari-arian ninyo, pero kasal pa rin kayo.
Dinivorce Ako ng Foreigner Kong Asawa sa Ibang Bansa. Puwede na ba Akong Magpakasal Ulit sa Pilipinas?
Sa ilalim ng Article 26 ng Family Code, puwede kayong maging malayang magpakasal ulit, pero kapag nakilala na ng korte sa Pilipinas ang foreign divorce at naidagdag na ang tala tungkol dito sa PSA record ninyo. Kailangan dito ng petition sa korte at abogado.
Sakit ba sa Pag-iisip ang Psychological Incapacity?
Hindi. Sa Tan-Andal v. Andal (2021), sinabi ng Supreme Court na isa itong legal na konsepto, hindi medical diagnosis. Kailangan pa rin itong patunayan sa korte sa pamamagitan ng clear and convincing evidence (matibay na patunay).
Magkano ang Annulment sa Pilipinas?
Nakadepende ito sa kaso, sa abogado at sa korte, kaya hindi kami nagbibigay ng halaga. Tinutulungan ng Public Attorney's Office ang mga kwalipikado sa libreng legal aid.
Hindi ito legal na payo. Pangkalahatang impormasyon ito. Para sa payo tungkol sa sarili ninyong sitwasyon, kumonsulta sa abogado. Kung hindi kaya ang bayad, maaaring tumulong nang libre ang Public Attorney's Office (PAO) o ang legal aid office ng IBP.
Nagbabago ang mga bayarin sa gobyerno, mga patakaran at requirements, kaya laging magtanong muna sa opisinang may kinalaman bago pumunta. Huling sinuri noong 8 Oktubre 2026.