Paano Kinukuwenta ang Estate Tax
Para sa mga namatay noong o pagkatapos ng 1 Enero 2018, itinatakda ng Section 84 ng National Internal Revenue Code (NIRC), na inamyendahan ng Republic Act No. 10963 (RA 10963), ang TRAIN law, ang estate tax sa 6% ng net estate. Ito ang mga hakbang:
- Pagsamahin ang lahat ng pag-aari ng tao noong siya ay namatay: lupa, gusali, sasakyan, deposito sa bangko, shares, perang inutang sa kanya. Ang lupa at gusali ay binibilang sa BIR zonal value o sa fair market value ayon sa assessor, alinman ang mas mataas. Kung kasal siya, isama ang buong pag-aari ng mag-asawa (conjugal o community property).
- Ibawas ang mga utang at hindi pa bayad na mortgage (Section 86(A)).
- Ibawas ang ₱5,000,000 na standard deduction, na makukuha ng bawat citizen o resident nang hindi na kailangan ng patunay.
- Ibawas ang family home, hanggang ₱10,000,000. Kung magkasamang pag-aari ito ng mag-asawa, ang kalahating bahagi lang ng namatay ang bibilangin.
- Ibawas ang bahagi ng naiwang asawa: kalahati ng conjugal o community property, pagkatapos ibawas ang mga utang na nakapatong dito (Section 86(C)). Hindi kailanman naging sa namatay ang kalahating iyon para maipamana.
- I-multiply sa 6% ang natira.
Para sa namatay bago 1 Enero 2018, ang lumang graduated rates at deductions ang ginagamit, at hindi angkop ang calculator na ito.
Mga Deduction na Kailangan ng Papeles
- Mga utang ng namatay (claims against the estate). Maibabawas lang ang loan o utang kung notaryado ang dokumento ng utang. Ang loan na kinuha sa loob ng tatlong taon bago ang pagkamatay ay kailangan ding may paliwanag kung saan ginamit ang pera.
- Family home. Hihingi ang BIR ng certificate mula sa barangay captain na ito talaga ang tirahan ng namatay at ng pamilya noong siya ay namatay.
- Hindi pa bayad na mortgage. Dalhin ang mga dokumento ng loan at ang statement ng natitirang balanse sa petsa ng pagkamatay.
Hindi na maibabawas ang gastos sa burol, pagpapagamot at korte (judicial expenses) mula nang ipasa ang TRAIN law. May iba pang deduction para sa ari-ariang nabuwisan na sa isang kamakailang estate o donasyon, mga donasyon sa gobyerno para sa gamit ng publiko, at mga benepisyo sa ilalim ng RA 4917; hindi isinasama ng calculator ang mga iyon.
Mga Deadline at Pagbabayad
Ang mga tagapagmana, o ang executor (ang taong itinalaga ng will para mag-asikaso ng ari-arian), ang magfa-file ng BIR Form 1801 at magbabayad sa loob ng isang taon mula sa pagkamatay. Maaaring palawigin ng BIR ang pag-file nang hanggang 30 araw kung may mabigat na dahilan. Kung kulang ang cash sa iniwan, puwedeng bayaran nang hulugan ang buwis sa loob ng dalawang taon mula sa deadline nang walang penalty o interes (NIRC Section 91).
Ang bangkong nakaalam na namatay na ang isang depositor ay maaaring magpa-withdraw sa mga tagapagmana mula sa account pagkatapos kaltasan ng 6% na final tax (NIRC Section 97). Kapag bayad na ang buwis, maglalabas ang BIR ng go-signal nito para sa paglilipat (eCAR) para sa bawat ari-arian. Maililipat na ng mga tagapagmana ang mga titulo pagkatapos nilang ayusin ang paghahati ng iniwan, halimbawa sa pamamagitan ng Extrajudicial Settlement (kasunduan ng mga tagapagmana na pinirmahan sa harap ng notaryo) kung walang will at walang hindi nabayarang utang.
Kung hindi magkasundo ang mga tagapagmana, o may will na kailangang aprubahan ng korte (probate), dadaan ito sa korte. Kailangan dito ng abogado. Tumutulong ang Public Attorney's Office sa mga kwalipikado.
Mga Karaniwang Tanong
Magkano ang Estate Tax sa Pilipinas?
6% ng net estate, para sa mga namatay mula 1 Enero 2018. Ang taong walang asawa na nag-iwan ng ₱12,000,000, kasama ang family home na ₱4,000,000, at may notaryadong loan na ₱500,000, ay may net estate na ₱2,500,000 at estate tax na ₱150,000.
May Estate Tax ba Kung Wala pang ₱5 Million ang Iniwan ng Namatay?
Walang buwis na babayaran kung sakop ng mga deduction, simula sa ₱5,000,000 na standard deduction, ang lahat ng iniwan. Kailangan pa ring mag-file ng return ang mga tagapagmana para mailabas ng BIR ang eCAR na kailangan nila para mailipat ang mga titulo.
Kailan ang Deadline ng Estate Tax?
Isang taon mula sa petsa ng pagkamatay. May surcharge at interes kapag huli ang pag-file.
May Estate Tax Amnesty pa ba?
Ang estate tax amnesty sa ilalim ng RA 11213, na pinalawig ng RA 11956, ay para sa mga namatay hanggang 31 Mayo 2022 at natapos noong 14 Hunyo 2025. Itanong sa BIR kung may mas bagong ginhawang puwedeng magamit sa kaso ninyo.
Hindi ito legal na payo. Pangkalahatang impormasyon ito. Para sa payo tungkol sa sarili ninyong sitwasyon, kumonsulta sa abogado. Kung hindi kaya ang bayad, maaaring tumulong nang libre ang Public Attorney's Office (PAO) o ang legal aid office ng IBP.
Tantiya ito para makapagplano kayo. Ang BIR, ang treasurer ng lungsod o munisipyo, o ang Registry of Deeds ang magkukuwenta ng talagang babayaran ninyo. Nagbabago ang mga bayarin sa gobyerno, mga patakaran at requirements, kaya laging magtanong muna sa opisinang may kinalaman bago pumunta.