Pagpapautang at Pagsusulat Nito

Aling Dokumento ang Gagamitin

• Promissory Note. Pipirma ang umutang ng pangakong babayaran ang tiyak na halaga, sa takdang petsa o hulugan, may interest man o wala. Ito ang pangunahing patunay ng utang. Gamitin ang template ng Promissory Note.
• Acknowledgment Receipt. Pipirma ang umutang na natanggap niya ang pera sa isang petsa. Kapaki-pakinabang ito kasama ng note, lalo na kung cash. Gamitin ang template ng Acknowledgment Receipt.
• Loan Agreement. Para sa mas malalaking pautang, puwedeng magdagdag ang mas mahabang kontrata ng security (property na puwedeng habulin ng nagpautang kung hindi nabayaran ang utang, gaya ng mortgage sa lupa o sasakyan), guarantor (mga taong nangangakong magbabayad kung hindi magbayad ang umutang), at kung ano ang mangyayari kapag hindi nakabayad ang umutang.

Isulat ang buong pangalan at address ng dalawang panig, ang halaga sa salita at numero, ang due date, at kung paano magbabayad. Pipirma ang dalawa. Itabi ang original; bigyan ng kopya ang umutang.

Dapat Nakasulat ang Interest

Sabi ng Article 1956 ng Civil Code: "No interest shall be due unless it has been expressly stipulated in writing." (Walang interest na dapat bayaran maliban kung hayagan itong napagkasunduan nang nakasulat.) Kung sa salita lang kayo nagkasundo sa interest, masisingil ninyo ang halagang ipinautang pero hindi ang napagkasunduang interest.

• Isulat nang malinaw ang rate, halimbawa "3% kada buwan" o "12% kada taon", at kung simple o compounded (may interest din ang hindi nabayarang interest).
• Karaniwang malaya ang magkabilang panig na magkasundo sa rate, pero puwedeng bawasan ng korte ang interest na sa tingin nito ay sobrang taas at hindi patas (unconscionable). Ang napakataas na rate ay baka bawasan.
• Kung lampas na sa due date ang utang at walang napagkasunduang rate, puwedeng magbigay ang korte ng legal interest (rate na itinakda ng batas) mula nang singilin ninyo ang bayad.
• Dapat ding nakasulat sa note ang multa sa late na pagbabayad.

Kailangan ba Itong Ipa-notaryo?

Valid at maipapatupad ang Promissory Note kapag napirmahan na, kahit walang notaryo. Kapag na-notaryo ito, nagiging public document ito (tinatanggap ng korte nang hindi na kailangang patunayan pa ang pagpirma), kaya mas mahihirapan ang umutang na itanggi ang pirma niya sa ibang araw. Sulit ito lalo na para sa malalaking halaga o kung malayo nakatira ang umutang.

Kung may kasamang mortgage sa lupa (Real Estate Mortgage) o sa kotse o iba pang naililipat na property (Chattel Mortgage) ang pautang, dapat i-notaryo at iparehistro ang mortgage para may bisa rin ito laban sa ibang tao, hindi lang sa umutang.

Documentary Stamp Tax

Sa ilalim ng Section 179 ng Tax Code, na binago ng Republic Act No. 12214 (ang Capital Markets Efficiency Promotion Act, 2025), may documentary stamp tax (DST) ang mga Loan Agreement at Promissory Note na 0.75% ng halaga. Ginagamit ng BIR ang rate na ito sa mga pautang na ginawa mula 1 Hulyo 2025; bago iyon, ₱1.50 ito sa bawat ₱200. Para sa mga pautang na wala pang isang taon ang termino, binabawasan ang buwis ayon sa bilang ng araw. Iisang DST lang ang sinisingil sa Loan Agreement o sa Promissory Note na inilabas para sa parehong pautang.

Sa ilalim ng Section 201 ng Tax Code, ang dokumentong dapat sanang na-stamp ay hindi puwedeng irehistro o gamiting ebidensya sa korte hangga't hindi nababayaran ang buwis. I-compute ito gamit ang documentary stamp tax calculator.

Maaaring magbago ang mga bayarin sa gobyerno. Laging alamin muna sa opisina ang kasalukuyang halaga bago magbayad. Huling sinuri noong 8 Oktubre 2026.

Kapag Hindi Nagbayad ang Umutang

1. Mag-usap muna. Ang maikling extension o bagong payment plan, nakasulat at pinirmahan, ang kadalasang pinakamabilis na solusyon.
2. Magpadala ng Demand Letter. Sa ilalim ng Article 1169 ng Civil Code, legal na late (in delay) ang umutang mula nang singilin ninyo siya, maliban kung sinasabi ng note na hindi na kailangan ng demand. Ang nakasulat na demand din ang nagsisimula ng bilang para sa interest at nagpapakita sa korte na sinubukan ninyong maningil. Tingnan ang Demand Letters at ang template ng Demand Letter.
3. Barangay conciliation. Kung kayo at ang umutang ay nakatira sa iisang lungsod o munisipyo, kadalasan kailangan munang dumaan sa barangay. Tingnan ang barangay conciliation.
4. Small claims court. Para sa paniningil ng pera hanggang ₱1,000,000, mabilis at simple ang small claims sa first-level courts (ang municipal at city trial courts), at hindi pinapayagang humarap ang abogado para sa mga partido. Tingnan ang small claims.

Maningil sa loob ng legal na deadline. Ang kasong batay sa nakasulat na kontrata ay karaniwang dapat i-file sa loob ng sampung taon sa ilalim ng Article 1144 ng Civil Code; ang batay sa kasunduang pasalita, sa loob ng anim (Article 1145).