Pag-areglo Muna ng Away sa Barangay

Aling Away ang Dumadaan Muna sa Barangay

Karamihan ng away ng mga taong nakatira sa iisang lungsod o bayan ay dapat magsimula sa barangay. Bawat barangay ay may Lupong Tagapamayapa (ang Lupon), isang komite ng mga residente na pinamumunuan ng Punong Barangay (barangay captain). Sa ilalim ng Section 408 ng RA 7160, puwedeng pagharapin ng Lupon ang mga partido (ang mga taong may away) na talagang nakatira sa iisang lungsod o munisipyo para ayusin ang lahat ng away, may mga exception. Sinasabi naman ng Section 412 na hindi puwedeng i-file sa korte o sa opisina ng gobyerno ang reklamo sa bagay na kayang hawakan ng Lupon kung hindi muna sinubukan ang barangay conciliation (pag-uusap para magkasundo sa barangay).

Karaniwang halimbawa ang hindi nabayarang utang ng mga indibidwal, away tungkol sa hangganan o sira sa ari-arian, away ng magkapitbahay, at maliliit na krimen kung saan pribadong tao ang nagrereklamo.

Mga indibidwal lang ang kasali. Sabi ng Administrative Circular No. 14-93 ng Supreme Court, hindi sakop ang mga reklamo ng o laban sa mga korporasyon, partnership at iba pang juridical entity (mga organisasyong itinuturing ng batas na parang tao).

Mga Away na Hindi Kailangang Dumaan sa Barangay Conciliation

Inilista ng Section 408 at ng Administrative Circular No. 14-93 ang mga kasong puwedeng diretso sa korte o sa tamang opisina, kasama ang:

• kung ang isang partido ay ang gobyerno o isa sa mga opisina o ahensya nito;
• kung ang isang partido ay opisyal o empleyado ng gobyerno at ang away ay tungkol sa opisyal na trabaho niya;
• mga krimeng may parusang higit sa isang taong pagkakakulong o multang higit sa ₱5,000;
• mga krimen kung saan walang pribadong taong napinsala;
• mga away tungkol sa real property (lupa o gusali) na nasa magkaibang lungsod o munisipyo, maliban kung pumayag ang mga partido na dumaan sa Lupon;
• mga partidong nakatira sa mga barangay ng magkaibang lungsod o munisipyo, maliban kung magkatabi ang mga barangay at pumayag ang mga partido;
• mga labor dispute, at mga away sa ilalim ng batas sa agrarian reform, na may sariling mga opisina.

Pinapayagan din kayo ng Section 412 na dumiretso sa korte kapag kailangan ng agarang aksyon: kapag nakakulong ang akusado, para sa habeas corpus (paghiling sa korte na palayain ang taong ikinulong nang labag sa batas), para sa mga kasong kailangan ng agarang utos ng korte gaya ng preliminary injunction (utos na pahintuin ang isang bagay), attachment (pag-hold sa ari-arian), pagbabalik ng mga personal na gamit o suporta habang tumatakbo ang kaso, at kapag mauubusan kayo ng panahon para mag-file kung maghihintay pa (prescription).

Ang mga Hakbang

1. Reklamo. Pumunta sa Punong Barangay (barangay captain) ng tamang barangay at magreklamo, pasalita man o nakasulat, at bayaran ang filing fee na sinisingil ng barangay. Ang tamang barangay ay kadalasang kung saan nakatira ang respondent (ang taong inirereklamo ninyo). Para sa away tungkol sa lupa o gusali, ito ay kung saan naroon ang property.
2. Mediation ng Punong Barangay. Ipapatawag ng Punong Barangay ang respondent (summons) at susubukang tulungan kayong dalawa na magkasundo. Nagbibigay ang RA 7160 ng mga 15 araw para dito.
3. Ang Pangkat. Kung hindi magkasundo, bubuuin ang Pangkat ng Tagapagkasundo, isang panel ng tatlong miyembro ng Lupon. Kayo at ang kabilang panig ang pipili sa kanila mula sa listahan ng Lupon. Pakikinggan ng Pangkat ang dalawang panig at susubukan ulit na tulungan kayong magkasundo, sa loob ng mga 15 araw, na puwede nitong palawigin nang isang beses.
4. Kasunduan o certificate. Kung magkasundo kayo, isusulat at pipirmahan ang kasunduan. Kung hindi, maglalabas ang secretary ng Lupon ng Certificate to File Action, na pipirmahan din ng chair ng Lupon o Pangkat bilang kumpirmasyon.

Personal na haharap ang mga partido. Sabi ng Section 415, hindi puwedeng humarap ang mga abogado para sa mga partido sa mga hearing sa barangay. Ang mga menor de edad at ang mga taong hindi kayang asikasuhin ang sarili nilang mga gawain ay puwedeng tulungan ng malapit na kamag-anak na hindi abogado.

May deadline ang batas para magdemanda (prescription). Habang nasa barangay ang reklamo, humihinto ang orasan na iyon, pero hindi hihigit sa 60 araw.

Ang Certificate to File Action

Kadalasang idi-dismiss ng korte ang kasong sakop ng barangay conciliation kung mag-file kayo nang walang certificate na ito. Itago ang original kasama ng mga papeles ninyo. Kung mag-file kayo kalaunan ng small claims case, tinatanong sa Statement of Claim ang tungkol sa barangay conciliation at hinihinging ikabit ang certificate kung kailangan.

Kung kayo ang nagreklamo at hindi kayo sumipot sa mga hearing nang walang mabigat na dahilan, puwedeng ma-dismiss ang reklamo ninyo at puwedeng mawala ang pagkakataon ninyong dalhin ang parehong claim sa korte. Dumalo sa bawat hearing.

Ang Bisa ng Pinirmahang Kasunduan

Ang kasunduang nabuo sa barangay (amicable settlement) ay dapat nakasulat, sa wika o diyalektong alam ng mga partido, pinirmahan nila at pinirmahan din ng chair ng Lupon o ng Pangkat bilang kumpirmasyon.

Sa ilalim ng Section 416, ang amicable settlement o arbitration award (desisyong ginagawa ng Lupon kapag hiniling ng dalawang panig na ito ang magdesisyon) ay may bisa na parang final judgment ng korte pagkalipas ng 10 araw mula sa petsa nito, maliban kung i-repudiate (tanggihan) ito ng isang partido o hilingin sa korte na kanselahin ang award. Puwedeng tanggihan ng partido ang kasunduan sa loob ng 10 araw na iyon kung naloko, napilitan o tinakot siya para pumayag (Section 418).

Kung hindi ito sundin ng kabilang panig, puwedeng ipatupad ng Lupon ang kasunduan sa loob ng anim na buwan mula sa petsa ng kasunduan. Pagkatapos noon, ipapatupad ninyo ito sa pamamagitan ng korte (Section 417). Puwedeng gamitin ang small claims case para ipatupad ang kasunduan o award sa barangay tungkol sa pera.