Bail: Paglabas sa Kulungan Habang Tumatakbo ang Kasong Kriminal

Ano ang Bail at Kailan Ito Karapatan

Ang bail ay ang garantiyang ibinibigay para makalaya ang taong nasa kustodiya ng batas, sa kondisyong haharap siya sa korte tuwing kailangan (Rule 114, Section 1 ng Rules of Court). Hindi ito multa at hindi bayad sa kabilang panig. Garantiya ito na babalik kayo.

Sabi ng Article III, Section 13 ng Constitution, lahat ay may karapatan sa bail bago ma-convict, maliban sa mga kinasuhan ng krimeng may parusang reclusion perpetua kapag malakas ang ebidensya ng pagkakasala. Tuloy pa rin ang karapatan sa bail kahit suspendido ang privilege of the writ of habeas corpus, at hindi dapat humingi ng sobrang taas na bail.

Sa ilalim ng Rule 114 (Sections 4, 5 at 7):

May ilang magagaang krimen na hindi na kailangan ng bail, halimbawa ang mga kaso sa ilalim ng Rule on Summary Procedure, kung saan kadalasan hindi inaaresto ang akusado.

Ang Apat na Uri ng Bail

• Cash bail (Section 14): ilalagak ninyo nang buo ang halaga nang cash. Maibabalik ito sa inyo kapag natapos ang kaso, matapos ibawas ang anumang multa at court costs.
• Corporate surety bond (Section 10): isang bonding o insurance company na may lisensyang maglabas ng bail bond ang gagarantiya sa halaga. Magbabayad kayo sa kumpanya ng premium (bayad sa serbisyo nito), na kadalasang mas maliit kaysa sa bail pero hindi na ibinabalik sa inyo. Alamin muna kung accredited ng korte ang kumpanya bago magbayad.
• Property bond (Sections 11 hanggang 13): ginagamit na garantiya ang real property (lupa o bahay). Dapat nakatira sa Pilipinas ang mga may-ari at dapat hindi bababa sa halaga ng bail ang halaga ng property, bukod pa sa mga utang. Ina-annotate (itinatala) ang bond sa titulo sa Registry of Deeds at sa Tax Declaration sa loob ng 10 araw matapos itong aprubahan.
• Recognizance (Section 15 at Republic Act No. 10389 (RA 10389), ang Recognizance Act of 2012): paglaya nang walang pera, batay sa nakasulat na pangako ng isang responsableng tao (custodian) na haharap kayo sa korte.

Recognizance sa ilalim ng RA 10389. Para ito sa akusadong indigent (masyadong mahirap para maglagak ng bail), na kinasuhan ng krimeng hindi pinaparusahan ng kamatayan, reclusion perpetua o life imprisonment. Dapat mag-file ang akusado ng sinumpaang pahayag ng indigency, ng certification of indigency mula sa lokal na social welfare office, at dapat na-arraign na siya (pormal nang binasa sa kanya ang kaso sa korte at tinanong kung guilty o hindi). Ang custodian ay dapat taong may magandang reputasyon na nakatira sa barangay ng akusado, hindi malapit na kamag-anak, at mula sa grupo gaya ng simbahan, paaralan, o social welfare o charitable organization. Ang custodian na hindi makapagharap sa akusado nang walang valid na dahilan ay puwedeng makulong nang anim na buwan hanggang dalawang taon. May mga hindi kwalipikado, halimbawa ang mga paulit-ulit na nagkakasala, ang mga dating tumakas sa bail, o ang mga malamang tumakas.

Paano Itinatakda ang Halaga

Ang judge ang nagpapasya sa halaga. Sa ilalim ng Rule 114, Section 9, tinitingnan ng judge ang:

• kakayahang pinansyal ng akusado na maglagak ng bail;
• uri at mga pangyayari ng krimen, at ang parusa rito;
• pagkatao, reputasyon, edad at kalusugan ng akusado;
• bigat ng ebidensya;
• posibilidad na humarap ang akusado sa paglilitis, at kung tumakas na siya dati sa bail; at
• kung may iba pang nakabinbing kaso ang akusado.

Nagrerekomenda ang mga prosecutor ng halaga sa korte gamit ang 2018 Bail Bond Guide ng Department of Justice (Department Circular No. 013, Series of 2018). Para sa maraming krimen sa ilalim ng Revised Penal Code na may parusang pagkakulong, ang panimulang halaga nito ay ₱6,000 bawat taon ng maximum na parusa, na may ibang halaga para sa ilang krimen at special laws. Para sa mga krimeng may parusang reclusion perpetua o life imprisonment, "no bail" ang rekomendasyon nito. Ang inirerekomendang halaga ay kadalasang nakasulat sa Information (ang pormal na kaso) o sa warrant of arrest. Rekomendasyon lang ito: puwedeng magtakda ang judge ng mas mababa o mas mataas na halaga.

Kung masyadong mataas ang halaga para sa inyo, puwede kayong o ang abogado ninyo na mag-file ng motion to reduce bail. Pinapayagan ng Section 20 ang korte na taasan o babaan ang bail kung may mabuting dahilan.

Saan at Paano Maglagak ng Bail

• Kung saan naka-file ang kaso: maglagak ng bail sa korteng may hawak ng kaso. Kung wala o hindi available ang judge na iyon, puwede itong aprubahan ng ibang judge sa parehong probinsya, lungsod o munisipyo (Section 17).
• Kung sa ibang lugar kayo inaresto: puwede kayong maglagak ng bail sa Regional Trial Court sa lugar kung saan kayo inaresto, o sa judge ng mas mababang korte roon kung walang available na judge ng Regional Trial Court.
• Kung nakakulong kayo pero wala pang kasong naka-file sa korte, halimbawa pagkatapos ng inquest: puwede kayong mag-apply ng bail sa anumang korte sa probinsya, lungsod o munisipyo kung saan kayo nakakulong.
• Ang cash bail ay ibinabayad sa opisina ng gobyerno na itinuro ng korte, at bibigyan kayo ng Official Receipt. Itago ito: kakailanganin ninyo ito para mabawi ang pera.
• Kailangan ng bail hearing para sa discretionary bail at para sa mga krimeng may parusang reclusion perpetua o life imprisonment, at dapat i-file ang mga application na iyon sa korteng may hawak ng kaso.

Kapag inaprubahan ng judge ang bail, maglalabas ang korte ng order of release, at dapat kayong palabasin ng kulungan.

Ang pag-apply ng bail ay hindi pumipigil sa inyong kuwestiyunin ang ilegal na pag-aresto, depektibong warrant, o kawalan ng tamang preliminary investigation, basta itaas ninyo ito bago kayo mag-plea (Section 26).

Huwag magbayad sa sinuman sa police station o kulungan na nag-aalok na "ayusin" ang bail. Judge lang ang nag-aapruba ng bail. Tingnan ang Ano ang mga karapatan ko kung inaresto ako?

Pagkatapos Makalaya, Forfeiture, at Pagbawi ng Bail

Mga kondisyon habang naka-bail (Section 2):

• dapat kayong humarap sa korte tuwing kailangan;
• kung hindi kayo humarap sa paglilitis nang walang valid na dahilan kahit naabisuhan kayo, ituturing na isinuko ninyo ang karapatang dumalo, at puwedeng ituloy ang paglilitis kahit wala kayo (trial in absentia); at
• hindi kayo puwedeng umalis ng Pilipinas nang walang pahintulot ng korte. Kung susubukan ninyo, puwede kayong arestuhin nang walang warrant (Section 23).

Forfeiture. Kung hindi kayo humarap kapag kailangan, idedeklara ng korte na forfeited ang bail (Section 21) at ipag-uutos ang pag-aresto sa inyo. Bibigyan ang mga bondsman (ang surety company o ang mga taong naglagak ng bond) ng 30 araw para iharap kayo at ipaliwanag kung bakit hindi kayo humarap. Kung hindi nila magawa, uutusan sila ng korte na bayaran ang halaga ng bail.

Pagbawi ng bail. Awtomatikong nakakansela ang bail kapag kayo ay na-acquit, kapag na-dismiss ang kaso, o kapag naipatupad na ang hatol ng conviction (Section 22).

• Cash bail: ibinabawas dito ang anumang multa at gastos, at ibinabalik ang matitira sa inyo o sa naglagak nito (Section 14). Mag-file ng request (kadalasan ay motion) sa korte para sa release ng cash bond, at dalhin ang Official Receipt at ID.
• Property bond: humingi sa korte ng order na nagkakansela sa bond, at dalhin ito sa Registry of Deeds at sa assessor's office para matanggal ang annotation.
• Surety bond: makakansela ang bond, pero ang premium na ibinayad ninyo sa kumpanya ay bayad sa serbisyo nito at hindi na ibabalik.

Para sa libreng legal na tulong, pumunta sa Public Attorney's Office (PAO) o sa IBP legal aid office. Para magsimula ng kaso bilang biktima, tingnan ang pag-file ng criminal complaint.